Satu gabungan kumpulan aktivis alam sekitar telah menyuarakan kebimbangan terhadap kesan kebakaran saluran paip gas di Putra Heights, Subang Jaya semalam terhadap kualiti udara dan kesihatan manusia.
Dalam satu kenyataan, kumpulan yang terdiri daripada 21 NGO itu berkata kebocoran saluran paip gas fosil boleh menyebabkan pelbagai kesan kesihatan jangka pendek dan jangka panjang.
Gabungan itu menggesa kerajaan menjalankan siasatan menyeluruh dan telus terhadap insiden tersebut, termasuk meneliti prosedur yang digunakan oleh Petronas untuk memantau saluran paipnya, terutamanya yang terletak di kawasan bandar.
Mereka turut menggesa pihak kerajaan Persekutuan mendedahkan semua maklumat yang diperoleh pihak berkuasa berkenaan kebakaran itu kepada umum.
“Kami menyeru kerajaan dan Petronas untuk melantik satu kajian bebas berkenaan kesan kesihatan dan keselamatan jangka pendek serta jangka panjang yang berpotensi, berpandukan piawaian Pertubuhan Kesihatan Sedunia (WHO), dan untuk kajian ini diterbitkan kepada umum. Kami juga menggesa Petronas menyediakan perlindungan kesihatan sepenuhnya kepada komuniti setempat dan semua petugas barisan hadapan,” menurut kenyataan itu yang disediakan oleh RimbaWatch dan Greenpeace Malaysia serta disokong oleh 19 NGO lain.
Berikut terjemahan secara bebas daripada kenyataan asal gabungan pro alam sekitar:
21 NGO desak ketelusan impak alam sekitar akibat insiden letupan paip gas Petronas:
Pengenalan
Semalam (1 April 2025), satu kebakaran besar tercetus di Sektor 2 Saluran Paip Gas Utiliti Semenanjung yang dikendalikan oleh PETRONAS Gas Berhad. Kebakaran bermula sekitar jam 8.10 pagi dan dipadamkan sepenuhnya pada jam 3.45 petang. Menurut laporan terkini, 364 mangsa terkesan akibat kebakaran tersebut. Sekurang-kurangnya 78 rumah, 10 rumah kedai dan 225 kenderaan telah terbakar, manakala kepanasan api dilaporkan turut mencairkan CCTV dan tangki air. Kami yang menandatangani kenyataan ini menyatakan kebimbangan dan simpati mendalam terhadap mangsa dan keluarga yang terkesan akibat insiden ini.
Kami memuji tindakan pantas oleh Jabatan Bomba, petugas kesihatan dan komuniti setempat dalam menguruskan situasi tersebut, memandangkan saluran paip gas terpenting Semenanjung Malaysia ini terletak di kawasan bandar yang padat. Namun, kami bimbang terhadap kemungkinan kesan kesihatan jangka pendek dan panjang daripada bahan kimia dan pencemar udara berbahaya yang disebarkan oleh insiden ini, serta kemungkinan pembebasan gas metana ke atmosfera dalam jumlah yang ketara.
Risiko kesihatan
Menurut PETRONAS, Saluran Paip Gas Utiliti Semenanjung sepanjang 2,623km yang dibina antara 1984 hingga 1993 ini digunakan untuk menghantar gas fosil ke stesen janakuasa utama, loji petrokimia dan pelbagai industri lain di Semenanjung Malaysia.
Gas fosil, atau dikenali industri sebagai “gas asli”, ialah bahan api fosil dalam bentuk gas yang terdiri terutamanya daripada metana, iaitu gas rumah hijau berkuasa tinggi yang menyumbang besar kepada perubahan iklim dengan potensi pemanasan global (GWP) yang jauh lebih tinggi berbanding karbon dioksida.
Kebocoran paip gas fosil boleh menyebabkan pelbagai kesan kesihatan jangka pendek dan panjang. Contohnya, metana boleh mengurangkan kadar oksigen di persekitaran serta menyebabkan masalah kesihatan kepada manusia dan haiwan seperti pertuturan tidak jelas, kehilangan penglihatan dan ingatan, loya, muntah dan sakit kepala.
Selain metana, satu kajian kesan kesihatan bebas di Amerika Syarikat mendapati bahawa kebocoran infrastruktur saluran paip boleh mengakibatkan pelepasan kimia ke atmosfera yang memberikan kesan kesihatan segera, termasuk PM2.5 dan PM10 yang menyebabkan iritasi pernafasan, asma dan penyakit kardiovaskular; sebatian organik meruap (VOC) yang menghasilkan kabus permukaan dan memberi kesan kepada sistem neurologi dan kardiovaskular; ozon (O3) yang boleh menyebabkan iritasi pernafasan dan penurunan fungsi paru-paru; dan nitrogen oksida (NO dan NO2) yang turut menghasilkan kabus permukaan.
Bahan kimia ini juga diketahui memberi kesan jangka panjang seperti memburukkan penyakit pernafasan serta meningkatkan kadar kematian akibat masalah pernafasan, jantung dan serebrovaskular.
Pelepasan gas rumah hijau
Kebocoran dan letupan saluran paip gas fosil telah terbukti menyumbang secara signifikan kepada pelepasan gas rumah hijau. Analisis oleh Environmental Defense Fund pada 2023 mendapati kebocoran saluran paip di Amerika Syarikat melepaskan antara 1.2 hingga 2.6 juta tan metana setiap tahun.
Selain itu, satu kajian pada 2025 melaporkan bahawa kebocoran saluran paip Nord Stream pada 2022 menjadi pelepasan metana tunggal terbesar tahun itu. Ini membimbangkan memandangkan kapasiti saluran paip Nord Stream dan Saluran Paip Utiliti Semenanjung adalah serupa — masing-masing 1.9 trilion dan 1.3 trilion kaki padu gas setahun.
Oleh itu, letupan di Saluran Paip Utiliti Semenanjung boleh mengakibatkan pelepasan metana dalam jumlah yang sama bergantung kepada pelbagai faktor.
Kesimpulan
Insiden Letupan Saluran Paip Gas PETRONAS 2025 merupakan masalah yang sangat membimbangkan dan bersifat eksistensial bagi Malaysia, memandangkan gas fosil merupakan komponen penting dan semakin berkembang dalam bekalan tenaga negara. Selain impak terhadap kualiti udara, insiden sebegini mengancam keselamatan tenaga negara. Maka adalah penting untuk mengenal pasti dan memaklumkan punca sebenar insiden kepada umum.
Jika gas kekal sebagai sumber utama dan peluasan penggunaannya melibatkan pembinaan saluran paip baharu atau penggunaan intensif terhadap paip sedia ada, pemantauan, penyelenggaraan dan pengurusan paip mesti dilakukan secara telus dan boleh diakses oleh awam. Alternatif yang lebih selamat dan mampan ialah memfokus kepada kecekapan tenaga dan tenaga boleh diperbaharui seperti solar sebagai sumber utama untuk peralihan tenaga adil.
Kami juga bimbang kerana, meskipun terdapat risiko kesihatan setempat, peraturan dan dasar alam sekitar Malaysia masih mempunyai banyak kelompongan. Contohnya, Standard Kualiti Udara Sekeliling Malaysia jauh lebih rendah berbanding garis panduan Pertubuhan Kesihatan Sedunia (WHO) bagi pencemar utama.
Tambahan pula, walaupun Akta Kualiti Alam Sekeliling 1974 mewajibkan pemantauan tambahan selepas pelepasan bahan berbahaya, tiada kewajipan untuk mendedahkan hasil pemantauan itu kepada umum.
Kami juga tidak menemui sebarang dasar pengurusan risiko bencana atau kesihatan dan keselamatan daripada PETRONAS Gas Berhad berkaitan Prosedur Operasi Standard (SOP), termasuk sama ada maklumat akan didedahkan kepada umum. Dalam insiden-insiden terdahulu di Saluran Paip Sabah-Sarawak, maklumat sebegini juga tidak didedahkan.
Merujuk Prinsip 10 Deklarasi Rio mengenai Alam Sekitar dan Pembangunan yang menyatakan bahawa maklumat berkenaan bahan berbahaya dan aktiviti dalam komuniti perlu diakses oleh semua rakyat, kami menyeru agar Kerajaan Malaysia dan PETRONAS bekerjasama untuk:
Menyiasat sepenuhnya punca insiden, termasuk ketelusan prosedur pemantauan paip oleh PETRONAS di kawasan bandar, dan mendedahkan hasil siasatan ini sepenuhnya kepada umum.
Mendedahkan semua keputusan pemantauan kualiti udara sebelum, semasa dan selepas insiden dengan maklumat penuh dan terperinci.
Menjalankan kajian bebas mengenai kesan kesihatan dan keselamatan jangka pendek dan berpotensi jangka panjang berdasarkan piawaian WHO, didedahkan kepada umum, serta menyediakan rawatan penuh kepada komuniti setempat dan petugas barisan hadapan.
Mendedahkan jumlah pelepasan metana akibat insiden dalam laporan korporat dan nasional.
Menggerakkan peralihan tenaga adil sebenar dari bahan api fosil ke alternatif yang lebih selamat dan bersih seperti kecekapan tenaga dan tenaga boleh diperbaharui, termasuk menamatkan penggunaan gas fosil sebagai sumber tenaga utama dalam masa terdekat dan memperluas tenaga boleh diperbaharui yang sesuai seperti solar.
Siaran media ini disediakan oleh RimbaWatch dan Greenpeace Malaysia serta disokong oleh:
1. The Alliance of River Three (ART!)
2. Sahabat Alam Malaysia (SAM)
3. Consumers Association of Penang (CAP)
4. Biro Alam Sekitar, Krisis Iklim & Orang Asli (BAKO) PSM
5. Glimpse of Malaysia (GOM)
6. CERAH Malaysia
7. Environmental Protection Society Malaysia (EPSM)
8. Kuala Lumpur Residents Action for Sustainable Development Association (KLRA+SD)
9. Persatuan Aktivis Sahabat Alam (KUASA)
10. Pertubuhan Alam Sekitar Sejahtera Malaysia ( GRASS)
11. Persatuan Tindakan Alam Sekitar Kuala Langat (PTASKL)
12. Pusat KOMAS
13. Martabat Untuk Semua Petaling Jaya (Martabat PJ)
14. Jaringan Ekologi Dan Iklim Pulau Pinang (JEDI)
15. Center to Combat Corruption and Cronyism (C4 Center)
16. Sustainable Development Network Malaysia (SUSDEN Malaysia)
17. Penang Transport User Association (PETUA)
18. Gabungan Darurat Iklim Malaysia
19. Treat Every Environment Special (TrEES)